Một số người ứng cử, nhất là ứng cử lần đầu, còn thiếu kinh nghiệm tiếp xúc cử tri nên thể hiện sự lúng túng trong trình bày. Có người chưa quen nói trước đông người; có người muốn đề cập quá nhiều vấn đề nhưng chưa biết sắp xếp hợp lý; cũng có trường hợp “quá ngợp” trước vị trí, trọng trách mà mình hướng tới, đặc biệt ở cấp Quốc hội hoặc HĐND cấp tỉnh.

Để khắc phục các tình huống này, cần chọn lọc một số vấn đề thiết thực nhất, sắp xếp theo trình tự hợp lý, vấn đề trước làm nền cho vấn đề sau và thực sự bình tĩnh, tự tin, trình bày mạch lạc, rõ ràng bằng ngôn từ thông dụng, dễ hiểu. Có thể có những ví dụ minh họa làm sáng rõ vấn đề. Lắng nghe và ghi chép đầy đủ ý kiến của cử tri; trao đổi thẳng thắn, cởi mở, chân thành, cầu thị. Hạn chế những ngôn từ bay bổng, hoặc thuật ngữ khoa học, những khái niệm khó hiểu không làm rõ được nội dung vấn đề đang trao đổi. Qua đó, ứng cử viên phải tỏ rõ năng lực, trí tuệ, phẩm chất đạo đức, nhưng cũng phải thật sự khiêm tốn.

Một hạn chế khác là chương trình hành động của một số người ứng cử chưa gắn chặt với đặc điểm kinh tế - xã hội của địa bàn nơi ứng cử. Có trường hợp thiên về giới thiệu thành tích, hoạt động chuyên môn của đơn vị mình quản lý; có người sa đà vào lĩnh vực chuyên môn hẹp, trong khi địa bàn tiếp xúc chủ yếu là nông thôn, người dân mong muốn nghe những giải pháp cụ thể về tiêu thụ nông sản, tạo việc làm, nâng cao đời sống.

Bài học rút ra là người ứng cử cần nắm vững tình hình kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh của cả nước và đặc biệt là của địa phương nơi mình ứng cử. Trên cơ sở đó xây dựng chương trình hành động ngắn gọn, khả thi, phù hợp thực tiễn. Chỉ nên cam kết những nội dung có điều kiện thực hiện; tránh hứa hẹn vượt quá thẩm quyền hoặc khả năng, càng không được hứa suông, hứa để lấy lòng cử tri.

Thực tế các nhiệm kỳ trước cho thấy, đã có những trường hợp người ứng cử giữ vị trí lãnh đạo chủ chốt ở địa phương hoặc do Trung ương giới thiệu nhưng không trúng cử. Nguyên nhân có nhiều, song một trong những lý do đáng lưu ý là thiếu sự tích cực, chủ động trong vận động bầu cử.

Biểu hiện là tiếp xúc cử tri ít, thậm chí có trường hợp không trực tiếp gặp gỡ cử tri tại đơn vị bầu cử. Trong bối cảnh dân chủ ngày càng được phát huy, cử tri mong muốn được đối thoại, trao đổi trực tiếp để đánh giá năng lực, bản lĩnh, trách nhiệm của người ứng cử. Việc coi nhẹ hoạt động này không chỉ là thiếu sót mà còn có thể vi phạm quy định của Luật Bầu cử. Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội và Điều 7 Luật Tổ chức chính quyền địa phương, một trong những tiêu chuẩn quan trọng của đại biểu là “liên hệ chặt chẽ với Nhân dân, lắng nghe ý kiến của Nhân dân, được Nhân dân tín nhiệm”. Vì vậy, sự tận tâm, trách nhiệm trong vận động bầu cử chính là thước đo quan trọng đối với mỗi ứng cử viên.

Bên cạnh đó, có một số ít trường hợp còn mang “quán tính” điều hành trong phát biểu, nói quá thời lượng quy định tại các hội nghị tiếp xúc cử tri hoặc trên phương tiện thông tin đại chúng. Trong khi đó, chương trình vận động bầu cử được quy định chặt chẽ về nội dung và thời gian. Do đó, ứng cử viên cần tuân thủ nghiêm kỷ luật phát biểu, bảo đảm “giờ nào việc nấy”, thể hiện tác phong làm việc khoa học và tôn trọng cử tri.

Một biểu hiện nữa cần kiên quyết tránh là sử dụng hoặc hứa tặng tiền, tài sản, lợi ích vật chất nhằm tạo thiện cảm hoặc lôi kéo cử tri. Hành vi này vi phạm nghiêm cấm của Luật Bầu cử, làm méo mó ý nghĩa dân chủ của hoạt động bầu cử. Dù dưới hình thức “hảo tâm”, “hỗ trợ” hay “quan tâm xã hội”, nếu gắn với mục đích vận động bầu cử đều không phù hợp, dễ gây phản cảm và ảnh hưởng đến uy tín của người ứng cử cũng như của cơ quan dân cử. Sự tín nhiệm của cử tri phải được xây dựng trên năng lực, phẩm chất, chương trình hành động rõ ràng và tinh thần phụng sự Nhân dân, chứ không phải trên lợi ích vật chất.

Những hạn chế nói trên, với mức độ khác nhau đều có liên quan trực tiếp đến 5 tiêu chuẩn của ĐBQH được quy định tại Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội và 4 tiêu chuẩn của đại biểu HĐND được quy định tại Điều 7 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương. Với nỗ lực phấn đấu vươn đến tầm cao các tiêu chuẩn đó, chúng ta tin rằng, tất cả những người ứng cử lần này sẽ nghiêm túc hoàn thiện mình hơn nữa để trở thành những ứng cử viên sáng giá, đắc cử vào các cơ quan dân cử nhiệm kỳ mới.